De ware identiteit van Elena Ferrante is al jaren een goed – of minder goed – bewaard geheim. Er zijn geruchten dat achter dit pseudoniem een bezadigde professor literatuur schuilgaat en dat zou zomaar eens kunnen. Zelf vind ik het een beetje onkies om zomaar achter iemand aan te gaan, zeker wanneer het duidelijk is dat hij/zij liever met rust gelaten zou worden. Langs de andere kant: Ferrante wordt bij uitstek gezien als iemand die ‘la condition feminine’ beschrijft, dus ik ben ook niet blind en doof voor de controverse die veroorzaakt zou worden door de ontdekking dat Elena eigenlijk een man is.

Het moederschap – of het gebrek daaraan – is in het leven van een vrouw van een betekenis die nauwelijks te overschatten valt. Is het niet omdat we die er zelf aan geven, dan wel omdat het ook een onontkoombaar cultureel gegeven is. De zwangerschap is mysterieus, dierlijk, primitief, aards en tegelijkertijd verheven en hemels. Er is de bevalling die je openrijt, soms letterlijk. Borstvoeding, hormonen op hol, doorwaakte nachten, pijnlijke tepels en ondertussen moet je ook nog eens je huis op orde houden voor het kraambezoek. Dat er niet meer borelingen met hun tere hoofdjes tegen de muur gekwakt worden, het is een van de grote raadselen van deze tijd. Excuses voor de groteske beeldtaal.

De eerste jaren van het opgroeien en opvoeden: peuters en kleuters die onvermoeibaar de mantra ‘mama, mama, mama’ herhalen van het moment dat ze wakker zijn tot het tijd is om te gaan slapen. En in de nacht nog eens, want ze moeten pipi, een glaasje water, de knuffel is gevallen en er zit een spook onder het bed. Ze kunnen niks en willen alles, nu, onmiddellijk, direct, nee, niet zo. Zelf doen al sta je te trappelen van ongeduld omdat je voor de drieëndertigste keer die maand op het punt staat te laat te komen. En de goede moeder? Die cijfert zich weg, bakt taarten, veegt traantjes weg, troost en leest verhaaltjes voor. Ze is nimmer koud of afstandelijk, roept nooit dat het gedaan moet zijn, dat ze er genoeg van heeft. Ze trekt de deur niet achter zich dicht, maar blijft, geduldig en begripvol.

Voor vaders is het anders. Die kunnen gerust verdwijnen, voor hun carrière of omdat ze toevallig wel even andere dingen te doen hebben. Zij komen er vanaf met een grote tattoo en veel begrip. Zo las ik vandaag toch in de krant: “Zoals elke afwezige vader voelde hij zich schuldig over zijn afwezigheid, terwijl hij toch een van de schaarse vrije momenten in zijn agenda gebruikte voor dit plezierreisje, en niet voor qualitytime met het gezin. Niet dat we aan zijn liefde voor het kind twijfelen: hij heeft zijn naam zelfs groot op zijn bovenarm laten tatoeëren”. De televisiekok in kwestie weet het binnen een aantal jaar ongetwijfeld goed gemaakt met een louterende roadtrip, waarin vader en zoon elkaar terugvinden. Een mooi idee voor nog een televisieprogramma!

In ‘De Verloren Dochter’ faalt de moeder spectaculair in haar moederschap. En dat laat sporen na, zowel bij de moeder als bij de dochters die met die moeder die er niet was moeten opgroeien. Nu is ze op middelbare leeftijd, en heeft ze niets meer dan haar intellectuele arbeid, haar boeken en haar papers waar ze mee op vakantie moet. Olivia Colman geeft weer op magistrale wijze vorm aan deze complexe vrouw in de verfilming ervan. Maggie Gyllenhaal regisseert (voor het eerst) en dat resulteert in een film waar je bijna misselijk van de onderhuidse spanning van wordt. Net zoals in het boek broeit er van alles onder de oppervlakte, zeggen mensen niet wat ze willen omdat ze niet durven, schipperen ze tussen geplogenheden en hun eigen verlangens. Dakota Johnson dartelt rond in een bikini nauwelijks die naam waardig, maar dankzij de vrouwelijke blik (female gaze) wordt ze op geen enkel moment tot seksbom gereduceerd. Ze is al even getormenteerd als die andere moeder in de film.

Er zal wellicht nog veel inkt vloeien over de film en de diepere betekenis ervan, maar het enige dat ik kan zeggen is: ga kijken. Wellicht heb je dan al de beste film van 2022 achter de kiezen.