1. Ook sympathieke mensen kunnen foute dingen doen

Het sloeg natuurlijk in als een bom, dat nieuws over Bart De Pauw. De sympathieke quizmaster, de man die Vlaanderen programma’s gaf als Schalkse Ruiters, Het Geslacht De Pauw en De Mol is een vetzakske die het blijkbaar nodig vond om vrouwen waar hij mee samenwerkte via SMS te laten weten dat hij hen wel zou doen. En nog eens. En nog eens. Etc. En daarmee vloog hij dus fluitend en grensoverschrijdend uit de bocht. Niet omdat het per se zo verkeerd is om iemand via SMS te laten weten welke standjes je nu precies in gedachten hebt. Wel omdat je dat a/ niet ongevraagd doet en b/ al helemaal niet in een professionele context waarin jij de broek draagt.

Met het geval De Pauw kunnen we nu wel voor eens en voor altijd de mythe achter ons laten dat pervertjes enkel vieze mannetjes kunnen zijn die zich in de krochten van het internet ophouden, of in duistere steegjes hun prooi opwachten. Nope. Mensen kunnen tegelijkertijd de meest joviale ket zijn die je in tijden tegen het lijf bent gelopen en even later toch dubieuze smsjes versturen naar hun werknemers. Daders van grensoverschrijdend gedrag, seksuele intimidatie of zwaardere zedenmisdrijven zijn geen afgrijselijke monsters die je van ver herkent, het zijn mensen zoals wijzelf. Ze zijn onze collega, baas of vriend.

2. We hebben begrip voor slachtoffers (op voorwaarde dat ze perfect zijn).

We hebben het nog altijd moeilijk om slachtoffers het begrip en de erkenning te bieden dat hen toekomt. We willen wel, maar dan wel op onze voorwaarden. Ze hadden maar zijn nummer moeten blokkeren. Ze hadden maar assertiever moeten zijn en nee zeggen. Ze hadden maar duidelijk moeten aangeven waar hun grens lag. Ze hadden maar vroeger moeten reageren. Ze hadden maar aangifte moeten doen. Ze hadden maar niet moeten antwoorden op die berichtjes. Als die ‘terms en conditions’ allemaal vervuld zijn, oké, ja, dan pas hebben slachtoffers recht van spreken. Maar nu moeten ze wel hun mond houden.

En net daarin ligt de intrinsieke onrechtvaardigheid: niet de dader wordt op zijn gedrag aangesproken, wel het slachtoffer. Die moet zich aanpassen en conformeren tot een ideaalbeeld dat we als een hologram op hen projecteren. Natuurlijk is het jouw individuele verantwoordelijkheid om je grenzen klaar en duidelijk aan te geven, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Het vergt zelfinzicht, moed, kracht en levenservaring en daarmee wordt een mens nu eenmaal niet geboren. Bovendien gaat deze opvatting volledig voorbij aan de machtsverhoudingen die in deze zaak spelen. Je zegt nu eenmaal niet zomaar even ‘nee’ tegen iemand die je loon uitbetaalt en die het vermogen heeft om je carrière te breken.

Dat is ook een vorm van magisch denken. We kunnen onszelf wijsmaken dat het ons niet zou overkomen omdat wij wel stop zouden zeggen, omdat wij wel een ruggengraat hebben en klaarhelder communiceren over onze grenzen. Met ons zou het allemaal geen waar zijn.

3. We zijn onschuldig tot het tegendeel bewezen is (of er een vertrouwensbreuk optreedt)

Bart De Pauw is niet veroordeeld voor een rechtbank, dus blijft er een vermoeden van onschuld. In juridische termen is dit klaar als een klontje. Dat neemt niet weg dat zijn zakenpartner – in dit geval de VRT – in kennis werd gesteld van een aantal feiten die een verdere samenwerking bemoeilijken of helemaal onmogelijk maken. Uiteindelijk kan een andere rechtbank eventueel uitmaken of het opzeggen van de overeenkomst tussen beide partijen de juiste oplossing was. Maar ook die uitspraak zal ten gronde niet gaan over de schuld of onschuld van De Pauw. Laat ons ook niet vergeten dat het De Pauw zelf is die door middel van een filmpje zelf de kat de bel heeft aangebonden en daarmee de VRT wel heeft gedwongen om meer tekst en uitleg te geven over het stopzetten van de samenwerking.

4. Slachtoffers: de macht van het getal

Meerdere vrouwen, honderden smsjes. Ook in andere gevallen die vandaag prominent in de media aanwezig zijn gaat het altijd over verschillende klachten. En die verhalen leggen altijd een patroon bloot. In het geval van De Pauw: onschuldige complimentjes die gaandeweg explicieter van toon worden en toenemen in aantal.

Slachtoffers die zich verenigen hebben dus het voordeel dat de modus operandus van de dader duidelijk wordt. Hun geloofwaardigheid wordt erdoor versterkt, en dat is jammer genoeg nog altijd nodig. Eén slachtoffer kunnen we nog altijd afdoen als een ‘hij zegt, zij zegt’ verhaal, bij de tweede zaak begint er een alarmbelletje te rinkelen en als er nog een derde bijkomt is het hek helemaal van de dam. Door de macht van het getal kunnen slachtoffers bovendien bondgenoten worden, hoeven ze de strijd niet meer alleen te voeren en kan het verwerkingsproces misschien makkelijker gemaakt worden.

5. Niet elk misdrijf is hetzelfde

Een ongevraagde tik op je bil is niet hetzelfde als een verkrachting. Een sms ontvangen is geen aanranding. Ik haal het maar even aan, omdat De Pauw zichzelf blijkbaar op één hoopje gegooid voelt als Weinstein (wat ik trouwens niemand heb zien doen, maar goed). Het klopt dat er in de nasleep van de hele MeToo affaire veel zaken in het nieuws komen. En het klopt evengoed dat we onderscheid moeten blijven maken tussen de verschillende vormen van grensoverschrijdend gedrag en seksuele intimidatie. Maar we moeten ons ook durven bevrijden van de illusie dat een zaak zoals die van Bart De Pauw in de rechtbank kan uitgevochten worden. Natuurlijk kun je klacht indienen wegens stalking en hopen dat de dader door een rechtbank wordt aangemaand te stoppen met zijn gedrag. Maar veel noodzakelijker is een maatschappelijke verschuiving die op dit moment gaande is en het besef dat seksueel verkeer in al zijn vormen spannend en leuk moet zijn voor alle betrokkenen en dat de tijd van meedogenloze jagers en willoze prooien voorbij mag zijn.