Afgelopen zomer zagen mijn man en ik ‘Het Zoutpad’ in de cinema. Dat is een film over een echtpaar van een jaar of 50 dat door een verkeerde investering hun huis kwijtraakt en dan maar gaat wandelen langs de kust van Engeland. Cornwall of zo. De film was gebaseerd op het gelijknamige boek en het gelijknamige boek was dan weer gebaseerd op waargebeurde feiten, alleen bleek deze zomer dat die ‘verkeerde investering’ een eufemisme was voor diefstal en fraude en verduistering en meer van die fraaie praktijken. Gillian Anderson had vast allang spijt dat ze de hoofdrol had willen spelen in dat stuk sentimentele kitsch. Ook de verhaallijn waarin mijnheer tijdens het wandelen willens nillens (want geen geld) met zijn medicatie stopt en de symptomen van zijn ongeneselijke en degeneratieve ziekte plots verdwijnen wordt volgens specialisten in twijfel getrokken. Het enige wat er met mijnheer mis lijkt te zijn is dat hij met de verkeerde mevrouw is getrouwd.

Na al dat wandelen schrijft de mevrouw in kwestie een bestseller over al de diepe inzichten en wijsheden die ze al wandelend heeft opgedaan. Haar slachtoffers terugbetalen was evenwel geen prioriteit.

Op VRT.Max (of hoe je dat ook schrijft) kun je op dit moment ‘Wild’ zien. Ook een wandelfilm, deze keer met Reese Witherspoon in de hoofdrol. Ze gaat ook wandelen, nadat haar moeder is gestorven en ze zichzelf een kleine heroïneverslaving, een ongewenste zwangerschap en een scheiding op de hals heeft gehaald. Cheryl in Wild is ambitieuzer dan het Engelse echtpaar. Zij stapt langs het Pacific Crest Trail dat loopt van Canada tot in Mexico. 4.265 kilometer lang in totaal en ze doet er 4 jaar over voor ze aankomt. Ook deze film is gebaseerd op een boek en – u raadt het al – ook dit boek is gebaseerd op werkelijke feiten.

Beide films volgen ook dezelfde spanningsboog: onervaren wandelaar begint compleet verkeerd voorbereid aan het avontuur (verkeerde schoenen, veel te veel gerief om mee te zeulen, te warm, te koud, te hongerig, … je noemt het maar op), maar zet toch door. Ondanks alle tegenslag en moeilijke momenten, want anders is het natuurlijk moeilijk om die innerlijke transformatie te bereiken, waarover je dan een boek of een blog moet schrijven. In al die dommigheden (want ik kan het niet anders omschrijven dan dommigheden) en de reactie van de protagonisten daarop moeten wij als kijker dan karakter ontdekken. Volharding. Moed. Koppigheid. Afgewisseld met momenten waarop ze zich kwaad maken en luid ‘FUCK’ roepen. Dat moeten we dan interpreteren als crisismomenten die de motor zijn van de verandering die zich innerlijk voltrekt.

We wandelen wat af tegenwoordig, en het is ook goed voor alles. 10.000 stappen om gezond te blijven, boswandelingen om de stress van het jachtige leven van je af te stappen. Te hoge bloeddruk? Wandelen! Diabetes? Wandelen! Je geheugen beter laten werken? Wandelen! Je bent een onverbeterlijke mopperpot? Wandelen! Het spook van dementie verjagen? Wandelen! Zo wordt wandelen een middel in plaats van een doel op zich. Wandelen als medicijn, remedie tegen van alles en nog wat. Niet iets dat we zomaar doen, want dat is behoorlijk verdacht in deze tijden.

Begrijp me niet verkeerd, ik hou van wandelen. Op vakantie of op een verloren zondagnamiddag, laat me gerust een kilometer of 15 stappen, al dan niet op een berg. Als ik jullie een tip mag geven: van Eyemouth naar St-Abbs in Schotland. Schitterende wandeling langs de kustlijn. Je hebt er geen idee van hoe azuurblauw het water daar kan zijn en hoe mooi dat afsteekt tegen de rode rotsen. In St-Abbs is er een pub waar je iets kunt eten en drinken voor je de terugtocht aanvat. Op het einde moesten we ons haasten om terug binnen te zijn voor de regenbui die de hele namiddag dreigend boven ons hoofd hing uiteindelijk toch uitbarstte.

Ik kan zelfs begrip opbrengen voor mensen die de pelgrimstocht naar Santiago ondernemen, al ontgaat de charme van slapen op een slaapzaal met 40 andere pelgrims die even hard stinken als jij me wel. Maar ieder zijn of haar meug. Als je per se in Andorra van berghut naar berghut wil trekken en onderweg gevriesdroogd eten wil opwarmen omdat je idee is van een ideale vakantie, dan heb ik zelfs graag dat je mij je foto’s laat zien op Facebook of Instagram.

Maar kunnen we wel afspreken dat je geen boeken schrijft over diepe wijsheden en universele inzichten die je te beurt gevallen zijn en die je nu wel moet delen met de rest van de wereld? Ik snap dat de aanwezigheid van natuurelementen zoals een uitzonderlijk heldere sterrenhemel of een machtige rivier die je moet oversteken op een krakkemikkige hangbrug de illusie wekt dat je een ervaring hebt die buitengewoon is en levensveranderend. De kans is echter veel groter dat je gewoon bent gebleven wie je altijd al was, maar met een paar honderd (of duizend) kilometer in de benen. Zowel ‘Het Zoutpad’ als ‘Wild’ grossieren in banale clichés en oppervlakkige new-age romantiek. Diepe persoonlijke crisissen met een Instagram-filter er overheen en die wegsmelten als sneeuw voor de zon als de volgende halte is bereikt. De enige uitzondering die ik nog wil lezen is Rebecca Solnit’s ‘Wanderlust’, waarin ze het heeft over de geschiedenis en de filosofie van het wandelen. Waar de transformatie tijdens het wandelen niet enkel in het individu plaatsvindt, maar vasthangt aan de wereld rondom haar. Weg van het louter ‘ikke, ikke, ikke’ – en hiermee zijn we aangekomen bij wat me ergert aan ‘Wild’ en ‘Het Zoutpad’. De hoofdpersonages lijken in een vacuüm te bestaan, er is geen enkele relatie met de wereld buiten hen, hun ontmoetingen met de ander en het landschap zijn ontdaan van elke context en zijn enkel van belang in de mate dat ze bijdragen tot de eigen metamorfose.

Zoals Reese Witherspoon ergens in de film Wild zegt: uiteindelijk is Cheryl vooral vier jaar lang op pad omdat ze op de vlucht is voor haar eigen leven en omdat ze hoopt dat de puinhoop die ze ervan heeft gemaakt ondertussen stilletjes door anderen wordt opgeruimd.